• Aktualności
  • Kontakt
  • WYDAJ SWOJĄ TWÓRCZOŚĆ
     

    Grody Czerwieńskie- Państwo Lachów- Radymiczów?

    Autor: Wieczorna

    Radym, wódz Radymiczów

    Radym (ros. Радим) to według Powieści minionych lat protoplasta i eponim plemienia Radymiczów. Miał być bratem Wiatki; oboje pochodzili z plemienia Lachów. Wraz ze swoim rodem osiadł nad rzeką Sożą, dając początek plemieniu nazwanemu od jego imienia. Por. Najstarsza kronika kijowska. Powieść minionych lat. Wrocław: Ossolineum/DeAgostini, 2005, s. 11. ISBN 83-04-04750-0. Część historyków przyjmuje historyczność postaci Radyma.

    Laskie pochodzenie

    Według XII-wiecznej Kroniki Nestora Radymicze pochodzili z Lachów, wzięli nazwę od Lacha Radyma i osiedlili się nad Sożą:Polanie (...) byli rodu słowiańskiego, Drewlanie (...) wywodzili się z tychże Słowian, Radymicze zaś (...) – z Lachów[1]. Dana wzmianka wywołuje spory naukowe o pochodzeniu Radymiczów. Jefim Karski uważa, że określenie z Lachów zostało użyte w pojęciu geograficznym, tj. Radymicze przywędrowali nad Soż z ziem sąsiadujących z Polską. Teorii Karskiego przeczy wzmianka o tym, że Radymicze byli z rodu Lachów. Zdaniem Gieorgija Wiernadskiego w źródłowym w lasiech jest błąd i należy odczytywać to jako w jasiech (Alanowie w kronikach ruskich), co by oznaczało, że Radymicze przywędrowali z Krymu lub Kaukazu. Ta teza nie ma podstaw, bowiem w dalszym tekście Kroniki Nestora wielokrotnie pojawia się zwrot w lasiech i jednoznacznie dotyczy on Polski. Dmitrij Lichaczow stwierdza, że zwrot ot roda lachów dotyczył wyłącznie Lacha Radyma, który zdobył władzę nad plemieniem. W tym przypadku tekst, w którym Radymicze zostali przeciwstawieni Drewlanom i Polanom, oraz zwrot ot roda słowienska przy opisie pochodu Włodzimierza na Radymiczów w 984 roku oznaczałby, że władcy Polan dnieprzańskich pochodzili ze Słowian, a sami Polanie Słowianami nie byli[2]. Marceli Kosman dowodzi, że Nestor mógł zasłyszeć nazwę podlaskiego miasta Radymna lub imię arcybiskupa Radzima Gaudentego i dlatego skojarzył zachodnie pochodzenie Radymiczów[3].

    Po emigracji

    Ziemie Radymiczów zlokalizowane były nad rzeką Soż. Od zachodu i północy ograniczone były Dnieprem, od południa i wschodu – Dzisną. Od zachodu Radymicze sąsiadowali z Dregowiczami, od północy – z Krywiczami, od wschodu – z Wiatyczami, od południa – z Siewierzanami[4].

    Lachowie to Radymicze?

    Zdaniem Henryka Paszkiewicza Nestor nie wymienia Radymiczów w swoim zestawieniu plemion słowiańskich (w rozumieniu Nestora plemion wschodniosłowiańskich), ani wśród ludów słowiańskich, które stworzyły silne organizacje plemienne[5]. W X-wiecznym źródle O zarządzaniu państwem Konstantyna Porfirogenety istnieje wzmianka o Lachach jako sąsiadach Drewlan i Pieczyngów oraz Krywiczów. Zestawienie informacji Konstantyna Porfirogenety z wiadomościami od Nestora pozwala wysnuć przypuszczenie, że Lachowie w O zarządzaniu państwem to Radymicze. Nazwanie ich w X wieku Lachami przez Porfirogenetę mogło świadczyć o silnych związkach politycznych Radymiczów z innymi plemionami polskimi. Więzy te w ciągu dwóch stuleci uległy osłabieniu, skoro Nestor wspomina jedynie o lackim pochodzeniu Radymiczów[6]. Boris Rybakow podaje w wątpliwość zachodnie pochodzenie Radymiczów z powodu odległości, jaką przebyli, by osiedlić się nad Sożą, jednak nie bierze pod uwagę tego, że podczas wędrówek ludy przebywały znacznie większe odległości, by w końcu na stałe zamieszkać określone terytorium[7].

    Chronologia

    Według Lubora Niederlego Radymicze rozpoczęli swoją wędrówkę nad Soż w III wieku pod wpływem Gotów lub w VI–VII wieku pod wpływem Awarów. Piotr Trietjakow podaje IV–V wiek, zaś Aleksiej Szachmatow – VII–VIII wiek. Karol Potkański i Franciszek Bujak uważają, że nastąpiło to w VIII wieku, argumentując tym, że według Nestora w 885 roku Radymicze mieli już swoją stałą siedzibę, zaś w ustępach z lat wcześniejszych kronikarz nie wspomina ich jeszcze w kontekście geograficznym[8]. Paszkiewicz uważa, że jeżeli przyjąć, iż Lachowie nad Sożą u Konstantyna Porfirogenety to Radymicze, to nie mogli oni wywędrować z obszarów polskich wcześniej niż połowa IX wieku, bowiem na ten okres przypada konsolidacja plemion polskich[9].

    Badania antropologiczne i archeologiczne czaszek Radymiczów z XI–XII wieku wykazują podobieństwo tego plemienia ze Słowianami zachodnimi, jednak już nieco późniejszy materiał archeologiczny z XI–XIV wieku – z ludnością Powołża i Uralu. Według Kosmana daje to podstawę do stworzenia hipotezy o tym, że nie Radymicze, tylko ich przodkowie, około III–IV wieku przybyli nad Dniestr, by w VI–VII wieku wyruszyć na północ. Po dotarciu nad Soż w VIII–IX wieku osiedlili się tam, wchłaniając miejscowych Bałtami[10]. Roman Jakimowicz i Józef Kostrzewski na podstawie odkryć archeologicznych w pobliżu Kaługi wysnuwają przypuszczenie, że Radymicze i spokrewnieni z nimi Wiatycze mieli silne związki ze Słowianami z terenów polskich[11].

    Kolebka Radymiczów

    Nie ma jednego stanowiska na temat pierwotnej siedziby Radymiczów. Potkański uważa, że pochodzili z Podlasia i Mazowsza[9]. Podobnego zdania jest także Natalia Jakowenko[12]. Z tą teorią zgadzają się Jan Czekanowski i Franciszek Bujak, opierając się dodatkowo na badaniach etymologii nazw geograficznych. Henryk Łowmiański nie zgadza się z ich poglądami, wskazując na podobieństwo języków słowiańskich[13]. Według Paszkiewicza istnieje kilka czynników, które wywołały wędrówkę Radymiczów na wschód. Migracje ludności ze stepów południowych w IX wieku spowodowały przesunięcia Pieczyngów i Węgrów na zachód, co odbiło się także na ludach z południowo-wschodniej Polski; wojskowo-religijna ekspansja państwa wielkomorawskiego mogła wywołać reakcję Lachów, w wyniku czego ich część wywędrowała na wschód; lub też przyczyną migracji mogły być zmiany klimatyczne i nieurodzaje[14].

     

    1.  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 409.
    2.  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 411–413.
    3.  M. Kosman, Historia Białorusi, s. 32–33.
    4.  M. Kosman, Historia Białorusi, s. 30.
    5.  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 409–410.
    6.  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 411.
    7. ↑  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 413.
    8.  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 414.
    9. ↑ H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 415.
    10.  M. Kosman, Historia Białorusi, s. 33.
    11.  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 413–414.
    12.  N. Jakowlenko, Historia Ukrainy. Od czasów najdawniejszych do końca XVIII wieku, s. 45.
    13.  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 415–416.
    14.  H. Paszkiewicz, Początki Rusi, s. 416.

    Obrzędy Radomiczan (Radymiczów)

    Państwo Radymiczów

    Najdawniejsza przynależność „grodów czerwieńskich” w historiografii nie jest do końca dziś ustalona. Według Nestora tereny nad Sanem i Wisłą w pierwszej połowie IX wieku zamieszkiwali Radymicze, po czym przemieścili się w rejon położony międzyDnieprem, Desną a Sożem. W 885 roku przyłączeni do Rusi Kijowskiej przez księcia ruskiego Olega. Według Nestora, Radymicze oraz Wiatycze mieli „pochodzić od Lachów i być Lachami”[6][7][8]. Źródłem mającym tu największą wagę jest zapiska Powieści Dorocznej pod rokiem 981[9];

    W leto 6489 ide Wołodimer' k Liachom' i zaja grady ich: Peremyszl', Czerwien', i iny grady jeże sut' do sego dnie pod' Rusiu. W sem że letie i Wiaticzi pobiedi i wiezłożi na nia dan' ot niaouga, jakoże otci (otec) jego imasze.

    Co w polskim tłumaczeniu brzmi następująco[10];

    Roku 6489 [981]. Poszedł Włodzimierz ku Lachom i zajął grody ich: Przemyśl, Czerwień i inne grody, które do dziś dnia są pod Rusią. Tegoż roku i Wiatyczów zwyciężył i nałożył na nich dań od pługa, jaką i ojciec jego brał.

    Czym były Grody Czerwieńskie?

    Grody  Czerwieńskie to region będący przedmiotem rywalizacji Rusi i państwa Piastów w pocz. XI wieku. Grody te wspomniane są w źródłach („Powieść doroczna”) jako teren zamieszkały przez lechickie plemię Lędzian. Zdobyte w 981 r. wraz z Przemyślem przez księcia kijowskiego Włodzimierza Wielkiego,

    Domniemane hipotezy

    W zapiskach kronikarzy nie ma żadnych bliższych danych geograficznych nt. grodów. Po 1031 roku natomiast nazwa ta już więcej nie występuje. Powoduje to znaczną trudność jak i dowolność w nauce w wyznaczaniu terytoriów oraz położenia i nazw głównych ośrodków administracyjnych tego obszaru. Grody Czerwieńskie umieszczano: między Przemyślem a Chełmem (J. Lelewel), wzdłuż Dniestru między Przemyślem a Czerwonym Grodem na Podolu (W. Kętrzyński, S. Zakrzewski), między Bugiem a Wieprzem w rejonie Chełma (S. Cercha, W. Semkowicz), w rejonie Czermna nad Huczwą niedaleko grodu Wołyń (S. Chodakowski, M. Kuczyński, A. Poppe, J. Skrzypek i in.), wreszcie ostatnio ponownie między Przemyślem a Brześciem nad Bugiem (J. Mitkowski). Odbiega od nich hipoteza z roku 1970, wiążąca termin z grodami znalezionym w rejonie Przemyśla, szczególnie z grodami nad Wiarem – w Aksmanicach i Nowosiółkach Dydyńskich.

    Czerwień to jeden z domniemanych Grodów Czerwieńskich. Obecnie uznaje się, że Czerwieniem była wieś Czermno w gminie Tyszowce[1][2]. Badania archeologiczne, w odległości ok. 1 km na poł. wsch. od wsi wykazały, że na bagnistych łąkach znajdują się pozostałości rozległego kompleksu osadniczego złożonego z grodziska, podgrodzia i kilku osad oraz cmentarzysk. W obrębie wałów, na dziedzińcu są pozostałości studni grodowej, jeszcze dziś okresowo wypełniające się wodą. Samo grodzisko znajduje się w rozgałęzieniu Siniuchy – lewego dopływu Huczwy. Ranga znalezisk, takich jak brązowe enkolpiony-relikwiarze, kamienna ikonka, głowice buław, szpila kościana z główką w kształcie orła, ślady tresury niedźwiedzi, ozdoby, przypadkowe znalezisko zdobionego kiścienia, poświadcza niepoślednie znaczenie grodu jako centrum Grodów Czerwieńskich[3].

    W 981 Czerwień (wraz z innymi zachodniosłowiańskimi grodami) został zdobyty przez Włodzimierza I podczas wyprawy na terytorium Lachów (Polaków). Latopisy ruskie wymieniają gród kilkunastokrotnie, natomiast jednostkę terytorialną, której był on stolicą nazywają zamiennie raz ziemią czerwieńską (wzmianka z 1225 roku) i kilkakrotnie Grodami Czerwieńskimi (wzmianki z lat 1018, 1031, 1288). Sam Czerwień jako gród wymieniony został w latopisach pod datami: 981 (tu jako gród „lacki”, czyli pierwotnie zachodniosłowiański), 1099, 1121, 1157, 1163, 1171, 1205, 1221, 1225, 1232, 1236, 1240, 1266, 1288 i 1289. Dzięki temu lokalizacja grodu (przynajmniej w świetle źródeł) nie pozostawia wątpliwości. Czerwień pojawia się bowiem w kronikach ruskich zawsze w kontekście walk i wydarzeń mających miejsce wokół Włodzimierza Wołyńskiego, Bełza, Chełma, Sąsiadki oraz Uchań. W XI, XII i XIII w. warownia Czerwień była w rękach książąt włodzimierskich (Księstwo Halicko-Wołyńskie). Największy jego rozwój przypada na przełom XII i XIII w. W 1240 Czerwień został zniszczony przez Tatarów i następnie odbudowany[4]. Kres istnienia grodu nastąpił w wyniku kolejnego najazdu tatarskiego po 1289, kiedy Czerwień zniknął z powierzchni ziemi.

    opr. Adam Fularz na podst. Wikimedia

    1.  Encyklopedia PWN – Czermno, w. w województwie lubel. (pow. tomaszowski, gmina Tyszowce), przy ujściu Sieniochy do Huczwy; we wczesnym średniowieczu gród pod nazwą Czerwień, gł. ośr. grodów czerwieńskich na pograniczu pol.-ruskim.
    2.  www.grody.prv.pl – Na początku XIX w. Adam Czarnocki (pod pseudonimem Zoriana Dołęgi Chodakowskiego) wykazał, że Czerwień to dzisiejsza wieś Czermno leżąca nad rzeką Huczwą (ok. 20 km na poł. zach. od Hrubieszowa).
    3.  Józef Kuśnierz, Zamojski Kwartalnik Kulturalny Nr 1-2 (74-75) 2003, s. 26-34.
    4.  Jan Buraczyński, Roztocze – dzieje osadnictwa, Lublin 2008, s. 47.
    5.  Połnoje sobranije russkich letopisiej, t. I., Leningrad 1926-1928.
    6. August Bielowski Monumenta Poloniae Historica, podane za Małopolska w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI (Malczyce – Netreba) z 1885 r.
    7. Nestor nie zaliczał Lachów do ogólnej nazwy „Słowian” przez którą rozumiał (zgodnie z dzisiejszą terminologią) „Słowian wschodnich”. Dla niego Lachowie (Lędzianie) byli to Słowianie polscy (jako odrębna grupa), podobnie traktował Słowian naddunajskich i Słowian morawsko-czeskich, których nie zaliczał do „Słowian”, poprzez nazwę którą rozumiał plemiona „wschodniosłowiańskie”. Henryk Paszkiewicz Początki Rusi, Kraków 1996, s. 60-86, 400-416.
    8. Jump up↑ Kwestią dyskusyjną jest pierwotne miejsce zasiedlania przez Lachów w ówczesnych granicach Polski. Według Nestora „sowieni że owi priszedsze siedosza na Wisle, i prozwaszasja lachowie, a ot tiech lachow prozwaszasja polanie, lachowie druzii luticzi, ini mazowszanie, ini pomorianie”, co w przełożeniu na język polski brzmi:„Gdy bowiem Włosi naszli na Słowian naddunajskich i osiadłszy pośród nich ciemiężyli ich, to Słowianie ci przyszedłszy, siedli nad Wisłą i przezwali się Lachami, a od tych Lachów przezwali się jedniPolanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni Mazowszanami, inni – Pomorzanami”Powieść minionych lat tłumaczenie profesora Franciszka Sielickiego z 1968 r., s. 212. W związku z powyższym jasno wynika, że zarówno rejon Warty (Polanie), dolnej Odry (Lutycy), jak i środkowej Wisły (Mazowszanie i dolnej Wisły (Pomorzanie) dopiero w okresie późniejszym zostały objęte nazwą „Lachy”. Najprawdopodobniejszy rejon pierwotnego osiedlenia Lachów to albo centralna Polska: ziemia sieradzka i łęczycka, lub okolice takich miast jak:Sandomierz, Lublin, Przemyśl. Henryk Paszkiewicz, Początki Rusi, Kraków 1996, s. 403-404.
    9. Za tekstem zawartym w wydaniu internetowym Połnoje sobranije russkich letopisiej, t. I., Leningrad 1926-1928.
    10. F. Sielicki, Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat, Wrocław 2005.
    REKLAMA

    KOMENTARZE

    WYDANIA LOKALNE
    pokaż wszystkie PARTNERZY
    Zamojska Slupska.eu Dziennik WIeczorny.pl ZIelonogorska.pl Thorner.pl Zeitung Jeleniogorska.pl Datbiger Zeitung Kubuska,eu Kolobrzeska.pl Gazeta Łużycka Gazeta Warszawska Gazeta Gnieźnieńska Legnicka.eu Gazeta Grudziądzka Gazeta Tarnowska Lodzka Gazeta Radomska Łomżyńska Echa płockie Gazeta Białostocka Poselka.pl Stargard.eu Markuriusz polski
    Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka